Wikipedia



 

I. Selim

Saltanat süresi	26 Mayıs 1512 – 22 Eylül 1520
Önce gelen	II. Bayezid
Sonra gelen	I. Süleyman
DoÄŸumu	10 Ekim 1470, Amasya
Ölümü	22 Eylül 1520, Tekirdağ,Çorlu
Bakınız: Osmanlı Hanedanı soy ağacı

I. Selim ("Yavuz" Sultan Selim, d. 10 Ekim 1470, Amasya - ö. 22 Eylül 1520), 9. Osmanlı padişahıdır.

Babası II. Bayezid, annesi Dulkadiroğulları beyliğinden Gülbahar Hatun'dur. Selim, tahta babası II. Bayezid'e karşı darbe yaparak çıkmıştır. Tahta çıkmadan önce şehzade olarak Trabzon'da yetiştirilmiş, Kırım'da da Kefe Beylerbeyi olarak görev yapmıştır. Yavuz Sultan Selim'e kızını vermiş olan Kırım hanı Mengli Giray, ona askeri destek sağlayarak tahta geçmesine yardım etmiştir.Eylül 1520'de Aslan Pencesi(Şirpençe) denilen bir cıban yüzünden henüz 50 yaşında iken vefat etti. şiiri

SANMA ÅžAHIM HERKESÄ° SEN CAN-I DÄ°LDEN YAR OLUR

HERKESÄ° SEN DOST MU SANDIN BELKÄ° OLAÄžYAR OLUR

CAN-I DÄ°LDEN BELKÄ° OL ALEMDE BÄ°R DÄ°LDAR OLUR

YAR OLUR,AÄžYAR OLUR,DÄ°LDAR OLUR,SERDAR OLUR.

Konu başlıkları 1 Trabzon Valiliği 2 Taht Mücadelesi ve Sultan Selim'in Cülusü 3 Şehzadeler Meselesi ve Taht Kavgasının Sonlandırılması 4 Çaldıran Savaşı 5 Mercidabık Savaşı 6 Memlükler ve Ridaniye Savaşı 7 Halifelik 8 Ek bilgiler 9 Dış bağlantılar 10 Referanslar

deÄŸiÅŸtir Trabzon ValiliÄŸi

Osmanlı'nın, daha küçük yaşlarda devlet tecrübesi kazanması için şehzadeleri sancaklara gönderme gereği şehzade selim de Trabzon'a vali olarak atanır. Valiliği sırasında devlet işleri yanında ilimle de uğraşır ve alim Mevlana Abdülhalim Efendi'nin derslerini takip eder.^[1] Daha o zamanlarda şehzade selim, devletin bel kemiği Türkmenlerin devletten duyduğu memnnuniyetsizliği ve Safevi Devleti'ne yönelmelerini farkeder.^[2] Türkmenleri devlete bağlamak için şehzade selim, İstanbul yönetiminden izin almaksızın Gürcüler üzerine sefer yapar. Bu seferlerin en önemlisi olan Kütayis seferinde Kars, Erzurum, Artvin illeri ile birçok yeri fethederek Osmanlı topraklarına katar. (1508)^[3] Hatta devlet töresine göre elde edilen ganimetin beşte birini beyt-ül mal'a katması gerekirken onu da mücahid Türkmenlere bırakır. ^[4]

değiştir Taht Mücadelesi ve Sultan Selim'in Cülusü

Şehzade Selim, Trabzon valiliği sırasında Türkmenlerin ve askeri başarıları münasebetiyle de yeniçerilerin desteğini arkasına almıştı. Ancak çoğunluğu devşirme Osmanlı bürokrasisi, şehzade Ahmet'in tahta çıkmasını istiyordu.^[5] Manisa sancağındaki Şehzade Korkut'un erkek çocuğu olmadığından tahta çıkma şansı azdı. Konya'daki şehzade Şehenşah 2 Temmuz 1511'de vefat ettiğinden taht kavgasına dahil olamadı.^[6]

Bunun üzerine Edirne'ye gelen Selim, yandaşlarını da toplayarak buradan İstanbul üzerine yürür. Ancak ordusu bu savaşta dağılır ve Şehzade Selim de kayınpederi Kırım hânın yanına kaçar.(Haziran 1511) ^{[7] [8]} Fakat bu durum fazla sürmez. 1512'nin başında, kızılbaşlar Tokat ve Amasya'da büyük bir kargaşa çıkarırlar, Amasya valisi şehzade Ahmet ise, durumu konrol altına alamadığı gibi Konya'ya taşınmak zorunda kalır. Bu durum asker içinde büyük bir hoşnutsuzluğa sebep olur yeniçeriler şehzade Selim'in başa geçmesini sultan II. Bayezid'e açıkça belirtirler.(6 Mart 1512) Zaten hasta olan ve tahttan feragat etmek isteyen sultan Bayezid, padişahlığı 24 Nisan 1512'de Sultan Selim'e bırakır.^[9] Selim'in cülusu da 23 Mayıs'ta gerçekleştirilir. ^[10]

değiştir Şehzadeler Meselesi ve Taht Kavgasının Sonlandırılması

Selim'in Osmanlı tahtına oturması meseleli olmuştu. Babası Bayezid başta olmak üzere devlet erkanınca müstakbel padişah olarak görülen şehzade Ahmet, Yavuz'un iktidarı ele geçirmesini hazmedemedi. Ahmet, Konya'da hükümdarlığını ilan etmekle kalmamış, 19 Haziran 1512'de oğlu Alaaddin'i göndererk Bursa'yı ele geçirmişti. Alaaddin de Bursa subaşını öldürterek hutbeyi(padişahlık alameti) babası Ahmet adına okuttu. Bu duruma karşılık Selim, 29 Temmuz 1512'de Bursa'ya geçerek Alaaddin'i şehri terke zorladı. Ahmet'e meyilli sadrazam koca Mustafa Paşa'yı idam ettiren Yavuz, 4. defa Hersekzade Ahmet Paşa'yı sadrazamlığa getirdi. Yavuz, sorun çıkarmaması için Şehzade Mahmut'un oğulları Kastamonu Beyi Musa'yı, Orhan ve Emirhan'ı, Alemşah'ın oğlu Çankırı beyi Osman'ı ve Şehinşah'ın oğlu Niğde beyi Mehmet'i ortadan kaldırmıştı. Ağabeyi Korkut'a da ağız yoklaması için devlet ricalinin ağzından mektuplar gönderdi. Korkut'un hala saltanatta gözü olduğunu anlayan Selim, Korkut'un 9 Mart 1513'te yay kirişiyle boğulmasını sağladı. şehzade Ahmet de Bursa üzerine yürüdü fakat Yenişehir ovasında yapılan mücadeleyi kaybetti. Daha sonra esir edilen Ahmet de 5 Nisan 1513'te Kapıcıbaşı Sinan Ağaya boğdurtturuldu. Böylece Selim tahtın tek hakimi konumuna geldi.^[11]

değiştir Çaldıran Savaşı

Ana madde: Çaldıran Savaşı

Osmanlı İmparatorluğu sıkıntılı bir dönem yaşıyordu. Bu bunalımlı dönemin en büyük sebebi Doğu'daki Şii Safevi devletiydi. Bu devletin ortadan kalkmasıyla Anadolu'daki Osmanlı egemenliği sağlamlaşacak ve doğudan gelebilecek tehditlere karşı dağlık Doğu Anadolu Osmanlı savunmasını güçlendirecekti.

Yavuz Sultan Selim'in bir başka amacı da doğudaki bütün İslam devletlerini tek bir devlet çatısı altında birleştirmekti. Yavuz Sultan Selim, 1514 yılı baharında ordusuyla birlikte İran seferine çıktı. Oğlu Süleyman'ı 50.000 kişilik kuvvetle Anadolu'da emniyet olarak bırakıtı. Osmanlı kuvvetleri, Erzincan'dan Tebriz'e doğru yürüyüşüne devam etti.

Çaldıran'da 23 Ağustos 1514'te yapılan savaşta Osmanlı kuvvetleri zafer kazanırken, Safeviler bozguna uğradılar. Savaşın tarihteki en önemli özelliği ve kazanılmasındaki en önemli etken, ateşli silahların bir savaşta ilk defa bu kadar yoğun kullanılmasıdır. 20.000 yeniçeri 7'şer bilye atmıştır ve çoğu etkili isabet etmiştir. Yavuz, merkezini yaklaşık 300.000 birbirine zincirlerle bağlı binek arabasıyla muhafaza etmiştir ki, bu da lojistik desteğin ne kadar büyük olduğunu gösterir.

Şah İsmail, kaçarak hayatını kurtardı. Yavuz yoluna devam ederek Tebriz'e girdi. Şehirdeki birçok sanatçı ve ilim adamı İstanbul'a gönderildi. Bu zafer sonucunda Şah İsmail eski prestijini kaybetti. Bu sayede Doğu Anadolu'da Osmanlılar için bir tehlike kalmamış oldu.

15 Eylül 1514'te de Tebriz'den Karabağ'a hareket eden Yavuz'un amacı, kışı orada geçirip, baharda İran'ı tümüyle almaktı. Ancak şartlar müsait olmadığı için Amasya'ya gidildi. Çaldıran Zaferi'nden sonra, Erzincan, Bayburt kesin olarak Osmanlı hakimiyetine geçti. Kemah kalesi alındı. Ayrıca ipek yolu da Osmanlı denetimine girdi.

12 Haziran 1515'de kazanılan Turnadağ zaferi ile Dulkadiroğlu beyliğine son verildi. Diyarbakır, Mardin ve Bitlis Osmanlı hakimiyetine girdi. Ramazanoğulları beyliği ise kendiliğinden teslim oldu. Böylece Anadolu'da Türk birliği sağlanmış oldu.

değiştir Mercidabık Savaşı

Ana madde: Mercidabık Savaşı

Fatih Sultan Mehmet devrinden kalan anlaşmazlık ve İran Seferi, Mısırlıların ve Safevilerin ittifak yapmalarına neden oldu. Ayrıca Yavuz'un Safeviler'e karşı sefere çıktığını haber alan Memluk sultanı ordusunu Osmanlı sınırına kaydırmıştı. Memluklar'ın bu davranışları üzerine Yavuz Sultan Selim, 5 Haziran 1516'da Mısır seferine çıktı. 27 Temmuz günü Osmanlı Ordusu Mısır sınırına dayanmıştı. Mısır Sultanlığına bağlı Antep ( 18 Ağustos 1516) ve Besni ( 19 Ağustos 1516) kaleleri birer gün arayla teslim oldular. Ancak asıl savaş 24 Ağustos 1516'da Mercidabık'da oldu. Mısır Ordusu Osmanlıların ezici top ateşi karşısında fazla dayanamadı. Mısır hükümdarı Gansu Gavri ölü olarak bulundu. Kazanılan Mercidabık zaferi sonunda Suriye'nin kapıları Osmanlılara açılmış oldu.

değiştir Memlükler ve Ridaniye Savaşı

Ana madde: Ridaniye Savaşı

28 Ağustos 1516'da Halep'e giren Yavuz Sultan Selim hiçbir direnmeyle karşılaşmadan şehri teslim aldı. Hama (19 Eylül 1516), Humus (21 Eylül 1516) ve Şam (27 Eylül 1516) aynı şekilde teslim olurken, Lübnan emirleri de Osmanlı hakimiyetini kabul ettiler.

Yoluna devam eden Yavuz 30 Aralık 1516'da Kudüs'e, 2 Ocak 1517'de Gazze'ye girdi. Mercidabık Savaşı'ndan sonra Mısır'ın başına Tumanbay geçti. Tumanbay Osmanlı hakimiyetini kabul etmediği gibi, barış teklifi için gelen Osmanlı elçisini öldürmüş ve Venediklilerden top ve silah alarak Ridaniye'de kuvvetli bir savunma hattı kurmuştu. Yavuz Sultan Selim, ordusuyla birlikte Sina çölünü geçerek, Ridaniye'de Mısır Ordusu ile karşılaştı. Mısır Ordusu'na, El-Mukaddam Dağının etrafını dolaşarak güneyden saldıran Yavuz Sultan Selim, bu manevra sayesinde Mısır Ordusunun yönleri sabit olan toplarını etkisiz hale getirdi. 22 Ocak 1517'de Ridaniye Zaferi kazanıldı. Bu zaferle birlikte Memluk Devleti yıkıldı, toprakları Osmanlı egemenliğine girdi.

deÄŸiÅŸtir Halifelik

24 Ocak 1517'de Kahire alındı. 4 Şubat 1517'de Yavuz törenle Kahire'ye girdi ve Mısır Memluklerine bağlı Abbasi halifeliğine son verdi.

Yavuz'un kulağına taktığı küpe de bu zamana dayanmaktadır.

Yavuz, kutsal sayılan Kahire camisine girdiğinde Kahireliler ona Hakim-i Hamedeyn (kutsal yerlerin hakimi ) sıfatını verirler ama o bu sıfatı kabul etmez ve "Ben olsam olsam Hademe-i Hamedeyn (kutsal yerlerin hademesi) olabilirim" der. Bu olay üzerine üzerine o dönemde hademelerin taktığı küpeyi ister ve kulağına bu işareti, hademelerin taktığı küpeyi geçirir.

Diğer bir rivayete göre Yavuz Sultan Selim Kahire'ye girdiği zaman kölelerin kulağında gördüğü küpeyi sadrazamına sorar. Sadrazam ise küpe takanların köle olduğunu söyler. Bunun üzerine Sultan Selim şunu söyler "Bende Allah'ın kölesiyim. Bana da küpe takın"

Mısır Seferi sonunda Suriye, Filistin ve Mısır Osmanlı hakimiyetine girdi. Ayrıca Hicaz ve yöresi de Osmanlı topraklarına katıldı. Doğu ticaret yolları tamamen Osmanlıların eline geçti. Elde edilen ganimetler ve alınan vergilerle Osmanlı Hazinesi doldu. 6 Temmuz 1517'de Kutsal Emanetler Osmanlı eline geçti. Ayrıca Kıbrıs'taki Venedikliler Memlükler'e verdikleri vergiyi Osmanlılar'a ödemeye başladılar.^[12]

O dönemde halife olan III. Mütevekkil İstanbul'a taşınmış ve ömrünün sonuna kadar orada Osmanlı koruyuculuğunda, siyasi yetkiye sahip olmadan yaşamıştır. Her ne kadar hilafet Osmanlı sultanlarına geçse de, halife sıfatı osmanlı belgelerinde sıkça kullanılmış değildir.Hatta şaşaalı bir elkap kullanan Kanuni Sultan Süleyman gibi bir sultanda dahi halife ünvanına rastlanmaz.^[13]

Resmi olarak ilk kez Küçük Kaynarca Antlaşması ile Osmanlı Padişahı, Halife olarak Rus idaresine giren Kırım Müslümanları'nın koruyucusu olarak gösteriliyordu. Osmanlı'da hilafet iddialarının kurumsallaşıp oturması ancak II. Abdülmecit'de başlayacak, II. Abdülhamit ile gelişeckti.^[14]

deÄŸiÅŸtir Ek bilgiler

• Yavuz Sultan Selim, dedesi Fatih Sultan Mehmet zamanında yapılan Haliç Tersanesini kapasite olarak arttırdı. Medreselerin yanında, sosyal ve ticari alanda hizmet verecek birçok bina inÅŸa ettirdi. Hayatı yoÄŸun savaÅŸlarla geçen Yavuz Sultan Selim, Diyarbakır Fatih PaÅŸa, Elbistan Ulu Camii, Åžam Salihiye'de Muhyiddini Arabi'ye Camii, Ä°maret ve Türbesi gibi hayır eserleri de yaptırmaya fırsat bulmuÅŸtur.I. Selim 1516'da Åžam'a Åžam Sultan Selim Camiisini yaptırmıştır. Ayrıca temelini attırdığı Ä°stanbul Sultan Selim Camii'ni bitirmeye ömrü yetmemiÅŸ, bu eser oÄŸlu I. Süleyman tarafından tamamlanmıştır.

• Kulağına küpe taktığı iddia edilmektedir. Bunu Ä°slami bir gönderme ile taktığı söylenir: taktığı küpe o dönemde köleler tarafından takılan cinstendi, o da kendisini Allah'ın kölesi, kulu olarak görüyordu bunu da kölelerin taktığı küpelerden takarak ifade etmiÅŸ oluyordu. 22 Eylül 1520'de "Aslan Pençesi" denilen bir çıban yüzünden vefat etti. Kanuni Sultan Süleyman, Fatih Camii'nde babasının cenaze namazını kıldıktan sonra, onu Sultan Selim Camii avlusundaki türbeye defnettirdi.

• Bir iddiaya göre Yavuz Sultan Selim'in talimatıyla Anadolu'da 40000 alevi öldürülmüştür.^[15][16]Fakat Mustafa AkdaÄŸ'a göre I. Selim zamanındaki bütün davaların kayıtlarının arÅŸivde olmasına raÄŸmen böyle bir olaya rastlanmaması 40000 gibi bir sayıyı gerçekçi kılmaz.^{kaynak belirtilmeli}

değiştir Dış bağlantılar

	Osmanlı Hanedanı
Beylik öncesi: Süleyman Şah ve Ertuğrul Gazi
Osmanlı Beyliği
Osman Gazi | Orhan Gazi | I. Murat | I. Bayezid | Fetret Devri | I. Mehmet | II. Murat
Osmanlı Devleti
II. Mehmet | II. Bayezid | I. Selim | I. Süleyman | II. Selim | III. Murat | III. Mehmet | I. Ahmet | I. Mustafa | II. Osman | I. Mustafa | IV. Murat | I. İbrahim | IV. Mehmet | II. Süleyman | II. Ahmet | II. Mustafa | III. Ahmet | I. Mahmut | III. Osman | III. Mustafa | I. Abdülhamit | III. Selim | IV. Mustafa | II. Mahmut | Abdülmecit | Abdülaziz | V. Murat | II. Abdülhamit | V. Mehmet | VI. Mehmet
Son Halife: II. Abdülmecit
Osmanlı Hanedanı soy ağacı | Osmanlı padişahları galerisi

Önce gelen: II. Bayezid	Osmanlı Padişahı 1512–1520	Sonra gelen: Kanuni Sultan Süleyman
Önce gelen: II. Mütevekkil	Halife 1517–1520	Sonra gelen: Kanuni Sultan Süleyman

deÄŸiÅŸtir Referanslar

	Osmanlı Hanedanı
Beylik öncesi: Süleyman Şah ve Ertuğrul Gazi
Osmanlı Beyliği
Osman Gazi | Orhan Gazi | I. Murat | I. Bayezid | Fetret Devri | I. Mehmet | II. Murat
Osmanlı Devleti
II. Mehmet | II. Bayezid | I. Selim | I. Süleyman | II. Selim | III. Murat | III. Mehmet | I. Ahmet | I. Mustafa | II. Osman | I. Mustafa | IV. Murat | I. İbrahim | IV. Mehmet | II. Süleyman | II. Ahmet | II. Mustafa | III. Ahmet | I. Mahmut | III. Osman | III. Mustafa | I. Abdülhamit | III. Selim | IV. Mustafa | II. Mahmut | Abdülmecit | Abdülaziz | V. Murat | II. Abdülhamit | V. Mehmet | VI. Mehmet
Son Halife: II. Abdülmecit
Osmanlı Hanedanı soy ağacı | Osmanlı padişahları galerisi