|
||||
 |
||||
| Provincie |  Zuid-Holland |
|||
| Hoofdplaats | Gouda | |||
| Oppervlakte - Land - Water |
18,1 km² 16,92 km² 1,18 km² |
|||
| Inwoners Bevolkingsdichtheid |
70.713 (30 juni 2008)? 4179 inw./km² |
|||
| Geografische ligging | 52°01' NB 4°42' OL | |||
| Belangrijke verkeersaders | A12 A20 N207 N228 |
|||
| Netnummer | 0182 | |||
| Postcodes | 2800-2809 | |||
| Officiële website | www.gouda.nl | |||
| Politiek | ||||
| Burgemeester (lijst) | Wim Cornelis (vanaf 2001) | |||
| Zetels PvdA CDA VVD GroenLinks ChristenUnie Gouda's 50+ Partij Gemeentebelangen D66 SP SGP |
35 10 5 4 3 3 3 2 2 2 1 |
|||
| Bevolkingspiramide | ||||
.png) |
||||
Gouda (
uitspraak (info·uitleg)) is een stad en gemeente in het hart van Zuid-Holland in Nederland. Graaf Floris V verleende de stad in 1272 stadsrechten.
Gouda staat bekend om zijn Goudse kaas, die nog steeds verhandeld wordt op de donderdagse kaasmarkt. Ook geniet de stad bekendheid door de fabricage van kaarsen, pijpen en stroopwafels. In eerdere tijden heeft Gouda een aanzienlijke lakenindustrie en een groot aantal bierbrouwerijen gekend. Verder is Gouda bekend om de jaarlijkse kaarsjesavond waar gewoontegetrouw door de burgemeester uit het Lucasevangelie wordt gelezen.
Inhoud |
bewerk Geschiedenis
 Zie Geschiedenis van Gouda voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Rond het jaar 1000 was het gebied waar nu Gouda ligt drassig en bedekt met een moerasbos, met daarin kleine riviertjes, zoals de Gouwe. In de 11e en 12e eeuw begon met het ontginnen van veen ten oosten en westen van de stad en langs de oevers van de Gouwe. In 1139 wordt de naam Gouda voor het eerst vermeld in een oorkonde van de bisschop van Utrecht.
In de dertiende eeuw werd het riviertje de Gouwe door een kanaal verbonden met de Oude Rijn en de monding in de Hollandse IJssel werd uitgebreid tot een haven. Aan de rand van de stad verrees in de tweede helft van de dertiende eeuw het kasteel van Gouda, dat de haven moest beschermen. Door deze ontwikkelingen ontstond een vaarroute, die werd gebruikt voor handel tussen Vlaanderen en Frankrijk met Holland en het Oostzeegebied. In 1272 verleende Graaf Floris V stadsrechten aan Gouda, dat inmiddels een belangrijke plaats geworden was.
In 1361 en 1438 verwoestten grote branden de stad. Het kasteel van Gouda werd in 1577 gesloopt.
In het laatste kwart van de zestiende eeuw had Gouda ernstige economische problemen. In de eerste helft van de zeventiende eeuw krabbelde de stad weer op en tussen 1665 en 1672 kende de stad zelfs een tijd van grote vooruitgang en bloei. Toen in 1672 echter de Hollandse Oorlog uitbrak kende de stad opnieuw een economische terugval uitbrak die tot ver in de negentiende eeuw zou duren. In 1673 werd Gouda voor de vierde en ergste maal getroffen door de pest. De epidemie kostte 2.995 mensen het leven, ongeveer 20% van de bevolking.
In de negentiende eeuw werden de stadsmuren van Gouda gesloopt; de laatste stadspoort werd in 1854 afgebroken. In deze periode had Gouda ook te maken met cholera-epidemieën, de eerste uitbraak was in 1832 een feit. Onder andere dankzij het aanleggen van een riolering en een waterleidingnet wist men de ziekte aan het eind van de negentiende eeuw terug te dringen. Rond diezelfde tijd begon Gouda ook eindelijk te profiteren van het betere economische klimaat. Bedrijven als de Stearine Kaarsenfabriek en de "Machinale Garenspinnerij" hadden hierin een belangrijk aandeel. In 1855 werd het station Gouda in gebruik genomen aan de nieuwe spoorlijn Rotterdam - Utrecht. Vijftien jaar later volgt ook de spoorverbinding met Den Haag.
In het begin van de 20ste eeuw, begon de stad met uitbreiden buiten de singels. De wijken Korte Akkeren, Kort Haarlem en Kadebuurt werden in de eerste helft van deze eeuw gebouwd. In de Tweede Wereldoorlog was Gouda door zijn strategische ligging aan water-, weg- en spoorwegen een doelwit van bombardementen door de geallieerden. In 1944 werd het station getroffen tijdens een geallieerd bombardement. Dit bombardement was bedoeld om de spoorweg te vernietigen die Den Haag en Rotterdam verbindt met Utrecht. In het totaal vielen er bij de bombardementen in Gouda 45 doden. 328 Goudse Joden werden omgebracht tijdens de oorlog, slechts 40 overleefden de holocaust.
Na de oorlog breidde Gouda zich verder uit en werden de wijken Oosterwei, Bloemendaal en Goverwelle gerealiseerd. Ook was in 1940 met de demping van de Nieuwenhaven een begin gemaakt met het dichtmaken van de grachten in de binnenstad. Na de Tweede Wereldoorlog werden ook de Raam, het Nonnenwater, de Naaierstraat en de Achter de Vismarkt gedempt. Mede door de protesten vanuit de burgerij en de veranderde inzichten bij stedenbouwkundigen werd echter niet verder gegaan met het dempen van de historisch waardevolle stadsgrachten.
In 1977 verdween de wekelijkse varkensmarkt, de grootste in Nederland, uit de stad. De wekelijkse kaasmarkt op donderdag bleef alleen als toeristisch fenomeen gehandhaafd. Het huidige centraal station is gebouwd in 1980, maar in de nabije toekomst zal het gebied rond het station, de Spoorzone, grotendeels vernieuwd worden.
bewerk Geografie
De stad ligt aan de Hollandse IJssel bij de samenvloeiing met de Gouwe. De naam Gouda betekent volgens een theorie Dam in de Gouwe. Waar deze dam dan gelegen zou hebben, of wie deze zou hebben opgeworpen is echter nog nooit aangetoond. Andere oude namen voor de stad zijn Golda en Tergouw. Volgens een andere theorie zou de naam slaan op de gouden gloed die het water van de Gouwe, ooit een veenstroom, heeft gehad. Deze werd dan veroorzaakt door het veen dat door het heldere water zichtbaar was.
De gemeentegrenzen vallen vrijwel samen met de stadsgrenzen, behalve ten westen van de Gouwe; daar liggen de buurtschappen Broek, Broekhuijzen en Thuil. De nieuw te ontwikkelen woonwijk Westergouwe brengt hier verandering in: De stad breidt zich uit tot aan de grens met de gemeente Moordrecht.
Anno 2007 staat de uitbreiding van de gemeente Gouda opnieuw ter discussie. Gouda en haar buurgemeenten denken daar verschillend over. Gedeputeerde Staten zullen hierover in de komende tijd een besluit nemen, na raadpleging van de betrokken gemeenten, waarbij de provincie een voorkeur heeft voor een oplossing die gedragen wordt door alle betrokken gemeenten
bewerk Demografie
De gemeente Gouda heeft per 30 juni 2008 70.713 inwoners [1]. De oppervlakte bedraagt 1.811 ha, de bevolkingsdichtheid is 42,0 inwoners per ha. Op 1 januari 2007 waren er 29.984 woningen, waarvan 52% koopwoningen[2]. De meeste Gouwenaren werken op diezelfde datum in de gezondheidszorg (24%), de zakelijke dienstverlening (16%), de industrie (11%) en in de detailhandel (10%)[3]. Het werkloosheidspercentage bedroeg per 1 januari 2007 8%: er waren 2.815 niet werkende werkzoekenden op een beroepsbevolking van 33.413[4]. Op 1 januari 2007 waren er 32.826 personen werkzaam in de gemeente[4].
bewerk Cultuur
bewerk Bezienswaardigheden
Gouda heeft een historisch centrum en telt een paar interessante bezienswaardigheden, een voorbeeld hiervan is het oude stadhuis op de Markt. Het stadhuis, gebouwd uit natuursteen na de laatste grote stadsbrand tussen 1448 en 1450, is een van de oudste gotische stadhuizen van Nederland. Eveneens op de Markt staat de zeventiende-eeuwse Waag, gebouwd door Pieter Post in 1668.
De Grote of Sint-Janskerk is met 123 meter de langste kruiskerk van Nederland, de kerk is mede bekend vanwege de gebrandschilderde ramen genaamd "de Goudse glazen". De gotische kerk behoort tot de Top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten. Aan de Naaierstraat 6 staat De vier gekroonden, een laat gotisch huis dat - evenals de Sint Janskerk - op de Top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten staat.
Andere bezienswaardigheden zijn onder meer de De Waaiersluis in de Hollandsche IJssel ten oosten van Gouda en de drie nog bestaande molens van Gouda.
| Bezienswaardigheden van Gouda in beeld | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
bewerk Musea
Gouda beschikt over enkele musea. Zo is er het Museum De Moriaan, een voormalig museum voor plateel. Na een grondige verbouwing opende Museum De Moriaan eind 2007 onder een nieuwe naam als het Nationaal Farmaceutisch Museum de Moriaan haar deuren. Het Catharina Gasthuis is een museum met altaarstukken uit de 16e eeuw, 19e eeuwse schilderijen, een collectie Gouds plateel en Goudse kleipijpen en hedendaagse kunst. Tegenwoordig vormt het Catharina Gasthuis samen met Museum De Moriaan MuseumgoudA.
Naast MuseumgoudA zijn er nog enkele andere musea in Gouda. Men kan terecht in het Binnenhavenmuseum waar nog bewoonde monumentale schippen liggen, het Verzetsmuseum over het Zuid-Hollandse verzet in de Tweede Wereldoorlog en de Kaaswaag, gevestigd in de Waag aan de Markt.
bewerk Culturele voorzieningen
- Bibliotheek. De openbare bibliotheek is gevestigd in het voormalige weeshuis aan de Spieringstraat. Daarnaast zijn er vestigingen in de wijken Bloemendaal en Goverwelle. In de wijken Kort Haarlem, Oosterwei en Achterwillens komt de boekenwagen, een mobiele bibliotheek voor jongeren tot 9 jaar. In de Korte Akkeren is een bibliotheekvoorziening voor schooljeugd ondergebracht bij de Brede school.
- De Goudse Schouwburg. De Goudse Schouwburg is gelegen aan de Boelekade, dicht bij de binnenstad. Het gebouw werd in 1992 in gebruik genomen en beschikt over twee zalen.
- Kunstcentrum Burgvliet. Dit is een regionaal ontmoetingscentrum voor beeldende kunstenaars
- Kunstuitleen Gouda.
bewerk Kunst in de openbare ruimte
| Zie Lijst van beelden in Gouda voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Niet alleen in de Goudse musea, maar ook in de openbare ruimte zijn diverse beelden, sculptures en objecten te bewonderen, zowel klassieke kunstwerken waaronder een aantal beelden uit de zeventiende eeuw, als moderne werken. In het Houtmanplantsoen staat een aantal gedenkstenen en monumenten van onder anderen oud-burgemeester Van Bergen IJzendoorn en de gebroeders Houtman uit de negentiende eeuw. Kunst uit de twintigste eeuw is in ruime mate verspreid over de hele stad aanwezig: in het zuidelijk deel van de stad (= de binnenstad) 33 objecten, in het oostelijk deel van de stad 21 objecten, in het westelijk deel van de stad 16 objecten en in het noordelijk deel van de stad 25 objecten.[5]
Beelden die al sinds de zeventiende eeuw in Gouda zijn bijvoorbeeld de uitbeelding van de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus op het Lazaruspoortje uit 1609, door Gregorius Cool, die een paar jaar eerder ook het bordes van het stadhuis schiep, inclusief de beelden van de Zakkendragers. Ook de toegangspoort tot het Willem Vroesenhuis, eveneens van de hand van Cool, aan de Spieringstraat en het marmeren werk Het weegbedrijf van Bartholomeus Eggers aan de Markt dateren uit de zeventiende eeuw, respectievelijk 1614 en 1668.
Op de Nieuwe Markt staat sinds 1988 De Kaasboerin, een bronzen beeld van de Stolwijkse beeldend kunstenares Ineke van Dijk. Het standbeeld beeldt een boerin uit met een Goudse kaas tegen zich aangeklemd en is een eerbetoon aan de vrouwen die nog steeds een rol in de Nederlandse kaasgeschiedenis vervullen. Van recenter datum is het eveneens bronzen standbeeld van de Man met Ezel 'Jack Ass' door Gijs Assmann, dat sinds 1998 op de hoek van het Regentesseplantsoen en de Lage Gouwe staat en bestaat uit een ezel, gedragen door een man.
bewerk Natuur
Binnen de gemeentegrenzen liggen de natuur- en recreatiegebieden Noorderhout (langs de A12) en Goudse Hout. Ten noordoosten van de stad ligt in de gemeente Reeuwijk een uitgestrekt merengebied, de Reeuwijkse plassen. Deze "plassen" zijn in de 18e eeuw ontstaan door de turfwinning en hebben inmiddels een recreatieve functie gekregen.
bewerk Evenementen
Jaarlijks vinden er diverse evenementen plaats in Gouda. Zo is er iedere donderdagochtend van tien uur tot half één in de zomermaanden de Kaasmarkt, waarbij de bekende Goudse kaas wordt verhandeld. De kaasmarkt is omringd door de weekmarkt en kramen met ambachtelijke werklieden, die laten zien hoe vroeger onder andere klompen, karnemelk en kaarsen werden gemaakt.
In de maanden december en januari vindt "Gouda bij kunstlicht" plaats, met als vast onderdeel "Gouda bij kaarslicht", de zogenaamde kaarsjesavond, op de tweede of derde dinsdag van december. Hierbij wordt het centrum van de stad helemaal met kaarsen verlicht, een traditie die elk jaar veel bezoekers naar Gouda trekt.
bewerk Producten
Gouda dankt haar naamsbekend voornamelijk aan een viertal producten: kaas, kaarsen, aardewerk en stroopwafels.
Het bekendste product uit Gouda is ongetwijfeld de Goudse kaas. Al sinds de middeleeuwen worden er op de weekmarkt van Gouda kazen verhandeld, die in boederijen in de regio gemaakt werden. In de 16e eeuw woedde er een heuse 'kaasoorlog' tussen Schoonhoven en Gouda toen Karel V Schoonhoven toestemming gaf om kaas te verhandelen. Na een slepend conflict trok Gouda aan het langste eind.[6] De kaasmarkten hebben tot ver in de twintigste eeuw in Gouda plaatsgevonden. De volvette kaas dankt zijn naam aan het feit dat hij in Gouda werd verhandeld, waarbij het stadsbestuur zorgde voor een kwaliteitscontrole. De kazen werden in de Waag gewogen. Door de opkomst van zuivelfabrieken verloor deze markt haar betekenis. Nu is er nog slechts sprake van een vanwege het toerisme in stand gehouden kaasmarkt.
Naast de Goudse kaas genieten ook de Goudse kaarsen bekendheid. De in 1853 door A.A.G. van Iterson samen met een tweetal anderen gestichte Stearine Kaarsenfabriek zorgde lange tijd voor veel werkgelegenheid in Gouda. Tevens werd de "Goudse kaars" een belangrijk exportartikel.
Het Gouds aardewerk is dan weer ontstaan uit de pijpenindustrie, die vanaf het begin van de 17e eeuw een belangrijke vorm van werkgelegenheid vormde. In de tweede helft van de twintigste eeuw is de plateelindustrie grotendeels uit Gouda verdwenen, deels door vertrek en deels door faillissementen.
Ten slotte zijn er de Goudse stroopwafels. Deze worden al sinds het eind van de 18e eeuw in Gouda gebakken. Er bestaan diverse - door de Goudse bakkers geheim gehouden - recepten voor de stroopwafel.
bewerk Onderwijs
In Gouda bevinden zich ongeveer 40 scholen voor basisonderwijs, voorgezet onderwijs, speciaal onderwijs en mbo.[7] Er zijn veel verschillende soorten onderwijs mogelijk: zo zijn er op basisniveau zowel openbare als rooms-katholieke, protestant-christelijke, gereformeerde en islamitische scholen en zijn er ook een jenaplanschool, een daltonschool en een vrije school.
Er zijn zeven scholen voor voortgezet onderwijs in Gouda. Dit zijn het Coornhert Gymnasium (openbaar), De Goudse Waarden (protestants-christelijk), Driestar College (reformatorisch-christelijk), Goudse Scholengemeenschap Leo Vroman (openbaar), Het Segment,St Antoniuscollege (rooms-katholiek), het St Antoniuscollege - locatie De Meander (rooms-katholiek) en het Wellant College (protestants-christelijk).
Verder zijn er ook nog vier vormen van speciaal basisonderwijs en drie van speciaal voortgezet onderwijs en zijn in de stad twee mbo-instellingen aanwezig.
bewerk Volksgezondheid en sport
bewerk Gezondheidszorg
Het Groene Hart Ziekenhuis is een belangrijk ziekenhuis in de regio. Er zijn in Gouda twee locaties: de Bleulandlocatie en de Sint-Jozeflocatie. Het is de bedoeling, dat na het realiseren van de nieuwbouwplannen in 2010 alle zorg onder één dak wordt gehuisvest aan de Bleulandweg in Gouda.
bewerk Sport
Gouda heeft weinig teams of sporters aan de landelijke top. Waterpolovereniging GZC Donk is daarop een uitzondering. De 1e zeventallen van de mannen en de vrouwen spelen in de hoogste landelijke divisie. Het vrouwenzevental van GZC Donk is zelfs een aantal keer landskampioen geworden en strijdt nog steeds mee om het kampioenschap.
Op individueel vlak zijn er de atleten Rutger Smith en Laura Molenaar en turnster Verona van de Leur. De Schaatsclub Gouda heeft ook veel schaatsers en schaatssters van niveau voortgebracht. Onder andere Ralf van der Rijst, Tim Salomons, Andrea Nuyt, Paulien van Deutekom, Ted-Jan Bloemen en Lars Elgersma hebben bij Schaatsclub Gouda geschaatst.
Gouda heeft 6 voetbalclubs: GC&FC Olympia, ONA, SV Gouda, CVV Jodan Boys, GSV en SV Donk. Er is ook een hockeyvereniging: GMHC Gouda.
Grote sportevenementen zijn er nauwelijks in Gouda. Het dartstoernooi Masters of Gouda wordt jaarlijks georganiseerd en de Ronde van het Groene Hart, een wielerwedstrijd door Zuid-Holland, komt langs Gouda. Op atletiek gebied geniet de Goudse Nationale Singelloop (met een wedstrijdparcours van 10 kilometer) een meer dan plaatselijke bekendheid.
bewerk Verkeer en vervoer
bewerk Wegverkeer
Gouda ligt langs rijksweg A12, die ter hoogte van Gouda de gekanaliseerde Gouwe kruist door middel van het Gouwe Aquaduct. Verder liggen ook de A20, de N207 en de N228 bij de stad.
bewerk Spoorwegen
De stad is daarnaast met twee treinstations, waarbij er nog eens twee gepland zijn voor de komende jaren, via een van de drukste spoorwegen in Nederland verbonden met Den Haag, Rotterdam en Utrecht. De lightrail, een nieuw type 'sneltram' op de zogenaamde RijnGouweLijn, rijdt naar Alphen aan den Rijn met aansluiting op de trein naar Leiden. Voorheen reden hier 'gewone' stoptreinen van de NS met een stop op de tussenliggende stations Waddinxveen, Waddinxveen Noord en Boskoop. Het is de bedoeling dat de lightrailverbinding via het centrum van Leiden wordt doorgetrokken naar Noordwijk in het kader van het project RijnGouwelijn.
bewerk Bestuurlijk
bewerk Samenstelling college B&W
Na de verkiezingen van 2006 werd in Gouda een college gevormd door PvdA, CDA, ChristenUnie en GroenLinks.
De portefeuilleverdeling is als volgt:[8]
- Wim Cornelis (PvdA), burgemeester, openbare orde en veiligheid
- Siebe Keulen (PvdA), wethouder, eerste loco-burgemeester, economische zaken, recreatie en toerisme en cultuur
- Marco Kastelein (CDA), wethouder, tweede loco-burgemeester, stedelijk beheer, milieu en sport
- Harro Janssen (Christen Unie), wethouder, financiën en verkeer
- Arnout Menkveld (Groen Links), wethouder, volkshuisvesting en onderwijs
- Marion Suijker (PvdA), wethouder, welzijn, zorg en sociale zaken
bewerk Wijkindeling
De gemeente Gouda is verdeeld in negen wijken:
| Wijk | Postcode | Inwoners (2006) |
| Binnenstad | 2801 | 6.499 (inclusief Nieuwe Park) |
| Korte Akkeren | 2802 | 9.466 |
| Bloemendaal | 2803 | 9.144 |
| Plaswijck | 2804 | 12.818 |
| Gouda Noord | 2805 | 9.973 (inclusief Achterwillens) |
| Kort Haarlem | 2806 | 10.577 (inclusief Gouda Oost) |
| Goverwelle | 2807 | 11.838 |
| Stolwijkersluis | 2808 | 410 |
| Westergouwe | 2809 | 120 (inclusief Oostpolder in Schieland) |
| Gemeente Gouda totaal: | 280X | 70.845 |
 |
||
bewerk Buurgemeenten
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Waddinxveen | Reeuwijk | |
 |
||
| Moordrecht | Ouderkerk | Vlist |
bewerk Stedenbanden
Gouda heeft drie partnersteden in drie verschillende landen:[9]
| Stad | Land | Sinds |
|---|---|---|
| Kongsberg |  Noorwegen |
1956 |
| Solingen |  Duitsland |
1957 |
| Gloucester |  Verenigd Koninkrijk |
1972 |
Deze jumelages zijn op verschillende plaatsen in de stad terug te vinden. Zo heeft de stad een Solingenstraat, een Gloucesterstraat en een Kongsbergstraat. De kerstboom wordt sinds 1956 jaarlijks geschonken door zustergemeente Kongsberg.
Naast deze officiële partnersteden heeft Gouda ook onofficiële banden met verschillende steden. Zo is er een vriendschappelijke relatie met Imzouren (Marokko). Na de zware aardbeving in 2004 werd in Gouda bijgedragen aan de wederopbouw van een school. Ook met de stad Elmina in Ghana is er sinds 2004 een onofficiële band[9], dankzij een vanuit de VNG gestarte projectrelatie.
bewerk Wapen en vlag van Gouda
"In rood een paal van zilver, ter weerszijden vergezeld van drie paalsgewijs geplaatste zespuntige sterren van goud. Het schild gedekt met een vijfbladige kroon van goud en omgeven door een doornenkrans; en vastgehouden door twee omziende leeuwen van natuurlijke kleur. Onder het wapen de spreuk "Per aspera ad astra" (door moeilijkheden -letterlijk: door de dorens - naar de sterren). [10]"
Het gemeentewapen van Gouda vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in het familiewapen van de heren Van der Goude, die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van Gouda.
De vlag van Gouda heeft drie gelijke horizontale banden in de kleuren rood, wit en rood.
bewerk Bekende Gouwenaars
| Zie Lijst van Gouwenaars voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
bewerk Externe links
- Website van de gemeente Gouda
- Toegangspoort tot Cultuur Historisch Gouda; samengesteld door inwoners uit de stad onder redactie van de Openbare Bibliotheek Gouda, het Streekarchief Midden-Holland en MuseumGoudA
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Gouda van Wikimedia Commons. |
| Gemeente Gouda |  |
|---|---|
|
Stad: Gouda Wijken: Binnenstad (incl. Nieuwe Park) · Bloemendaal · Plaswijck · Noord (incl. Achterwillens) · Korte Akkeren · Kort Haarlem (incl. Oosterwei, Vreewijk en Voorwillens) · Goverwelle · Stolwijkersluis · Westergouwe (incl. Oostpolder in Schieland) |
|